Tükürük bezi ameliyatı sonrası yüz felci olur muyum?

Tükürük bezindeki tümörler yüz sinirine çok yakın, bazen de sinirin üzerinde gelişme eğilimindedir; bu da tükürük bezi ameliyatlarını oldukça riskli ve hassas ameliyatlar haline getirir. Tükürük bezi tümörlerini çıkarmak için yapılan cerrahinin bu yüzden yüz sinirine zarar verme riski vardır, bu da tam veya kısmi yüz felci ile sonuçlanabilir; güçsüzlük çoğu durumda geçicidir.^1,2

Yüz siniri neden risk altındadır?

Yüz siniri yüz kaslarını hareket ettirir; gülümsemeyi ve göz kapaklarını kontrol eder. Kulak önündeki tükürük bezinin (parotis) tam içinden geçer ve bezin içinde daha ince dallara ayrılır. Bu nedenle bezin derin kısmını siniri çekip itmeden çıkarmak zordur; bu da siniri zedeleyip geçici güçsüzlüğe yol açabilir.²

Yüz felcinin belirtileri göz kırpamama, kaşları kaldıramama, gözleri kapatamama veya gülümseyememedir.³

Ne sıklıkta görülür?

Yüz siniri felci, iyi huylu lezyonlarda bile tükürük bezi cerrahisi sonrası karşılaşılabilen yaygın bir komplikasyondur. Bu komplikasyon hastanın yaşam kalitesini önemli ölçüde olumsuz etkiler; bu yüzden risk etkenlerini ameliyattan önce bilmek ve ameliyatı buna göre planlamak gerekir. Yayımlanmış bir seride, tümörün uzunluğu 3 cm ya da daha fazla ve/veya derinliği 2 cm ya da daha fazla olduğunda ve tekrarlayan bir tümör nedeniyle ikinci kez ameliyat yapıldığında risk daha yüksek bulunmuştur.⁴

ENT UK’nin parotis ameliyatı için yayımladığı rakamlar şöyledir:

• Bezin bir kısmı çıkarıldığında (kısmi parotidektomi): 100 ameliyatın yaklaşık 20’sinde geçici güçsüzlük, 100’de 7’ye kadar kalıcı güçsüzlük.²
• Bezin tamamı çıkarıldığında (total parotidektomi): 100 ameliyatın yaklaşık 40’ında geçici güçsüzlük, 100’de 9’a kadar kalıcı güçsüzlük.²

Bunlar yayımlanmış rakamlardır; tek bir cerrahın ya da tek bir muayenehanenin sonuçları değildir ve aynı kaynak, bildirilen komplikasyon oranlarının geniş bir aralıkta değiştiğini belirtir. Bu kaynağa göre yüz siniri ameliyattan sonra çoğunlukla normal çalışır; kalıcı güçsüzlük genellikle sinirin bir ya da birkaç dalını tutar, tüm dalların kalıcı güçsüzlüğü ise nadirdir.²

Ameliyat sırasında sinir nasıl korunur?

Bu ameliyat, tükürük bezi ile yüz sinirinin anatomisini ayrıntısıyla bilmeyi gerektirir. Sinire zarar vermemek için önce yüz sinirinin tümöre göre nerede olduğunu bilmek ve bu ilişkiyi yorumlamak gerekir.

Cerrah sinirin ana gövdesini sabit anatomik işaret noktalarından yararlanarak bulur, ardından dallarını tek tek izleyerek bez dokusunu onlardan ayırır. Ameliyat sırasında kullanılan bir yüz siniri izleme cihazı, ana sinir gövdesinin bulunmasını ve dalların izlenmesini kolaylaştırarak sinirin korunmasına yardımcı olur. Yayımlanmış yedi çalışmanın birlikte değerlendirildiği bir analizde, sinir izlendiğinde ameliyattan hemen sonraki güçsüzlük daha seyrek görülmüş; kalıcı güçsüzlük oranında ise istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır.^5,6,7

Birleşik Krallık kılavuzuna göre, ameliyat öncesinde yüz hareketleri normalse sinirin korunması için her türlü çaba gösterilmeli, sinir ameliyat sırasında kesilirse hemen mikrocerrahi ile onarılması düşünülmelidir.¹

İyileşme ve gözün korunması

Yüz hareketleri ameliyattan uyanır uyanmaz kontrol edilir. Özellikle bezin tamamı çıkarıldığında bir miktar güçsüzlük görülebilir; tüm dallar bulunup korunduğunda bu güçsüzlük genellikle zamanla geçer, ancak tümüyle geçmesi aylar sürebilir.⁷

İyi huylu tümör nedeniyle bezin yüzeyel kısmının çıkarıldığı 84 ameliyatı içeren yayımlanmış bir seride, 14 hastada ameliyat sonrası güçsüzlük görülmüş ve hepsinde tümüyle geçmiştir: ilk hastada iki hafta içinde, son hastada ise 36. haftada.⁴

Yüz güçsüzken o taraftaki göz tam kapanmayabilir; bu çoğunlukla geçicidir. Açık kalan göz kurur ve yüzeyi iltihaplanabilir; bu nedenle gözün kapanıp kapanmadığı değerlendirilir ve göz korunur: göz damlası ya da nemlendirici merhem kullanılır, gece göz bir göz pedi ya da bantla kapatılır.^7,8

Cerrahınıza ne zaman haber vermelisiniz?

Ameliyattan sonra kendinizi iyi hissetmiyorsanız ya da sizi kaygılandıran bir şey varsa, özellikle de şu durumlarda cerrahınıza ya da sizi izleyen ekibe haber verin:⁸

• Yaradan çok kanama oluyorsa⁸
• Enfeksiyon belirtileri varsa: yüksek ateş, titreme, genel olarak kendini kötü hissetme, yara çevresinde şişlik ya da kızarıklık⁸
• Ağrınız geçmiyorsa⁸