Büyümüş lenf bezlerinde tanı nasıl konulur?

Görünürde bir sebep olmadan büyüyen lenf bezleri çoğu kişiyi endişelendirir. Boyunda büyümüş bir lenf beziniz varsa ancak kendinizi hasta hissetmiyorsanız ve yakın zamanda soğuk algınlığı, grip veya diş enfeksiyonu gibi bir enfeksiyon geçirmediyseniz mutlaka hekime başvurup bazı tetkikleri yaptırmanız gerekir.¹

Büyümüş lenf bezi ne zaman ciddiye alınmalı?

Enfeksiyon nedeniyle şişen lenf bezleri çoğunlukla bir iki hafta içinde kendiliğinden düzelir.²

Boyundaki bir şişliğin kötü huylu olma riski, onu açıklayan bir enfeksiyon yoksa ve şişlik büyüklüğü belirgin biçimde değişmeden iki hafta ya da daha uzun süredir duruyorsa, ya da şu özelliklerden biri varsa artmış sayılır:¹

• Sert kıvamda olması
• Çevresindeki dokulara yapışık olması
• 1,5 cm’den büyük olması
• Üzerindeki ciltte açık yara olması

Bezlerin giderek büyümesi, gece terlemesi ya da çok yüksek ateş ve köprücük kemiğinin hemen üstünde ya da altında şişmiş bezler de hekime başvurmayı gerektirir.²

Hekim neleri sorar, neye bakar?

Şişmiş lenf bezlerinin nedenini bulmak için ilk olarak öykünüzü alırız: lenf bezlerinizin ne zaman ve nasıl büyüdüğünü, başka belirti ya da bulgularınız olup olmadığını sizden öğrenmek isteriz. Ateş, gece terlemesi, kilo kaybı, seyahatler, hayvanlarla temas, kullanılan ilaçlar, sigara ve alkol de sorulur.^3,4

Muayenede lenf bezlerini büyüklük, hassasiyet, sıcaklık ve kıvam açısından değerlendiririz. Şişmiş lenf bezlerinizin yeri ile eşlik eden diğer belirti ve bulgular, altta yatan nedene dair ipuçları verir.⁴

Riski artmış bir şişlikte boğaz, dil kökü ve gırtlak da burun deliğinden geçirilen ince ve bükülebilir bir kamerayla incelenir.^1,5

Kan testleri ve görüntüleme

Büyüme dört haftadan uzun sürdüğünde ya da genel belirtiler eşlik ettiğinde kan testleri ve görüntüleme gerekir. Öncelikle tam kan sayımı ile iltihap belirteçleri olan CRP ve sedimentasyon istenir; bu testler genel sağlığınızı değerlendirmemize ve enfeksiyonlar ile lösemi dahil bir dizi bozukluğu saptamamıza yardımcı olur. Ayrıca şüphelenilen nedene bağlı olarak, bazı virüslerin antijen-antikor testleri gibi spesifik kan testleri de istenebilir. Veremden şüpheleniliyorsa tüberkülin cilt testi yaptırılır.^3,6

Sonra, boyundaki tüm lenf bezlerini ve yapılarını değerlendirmek için bir boyun ultrasonu gerekir. Kitlenin kötü huylu olma riski artmış görüldüğünde kontrastlı boyun BT’si veya MR istenir. Akciğerle ilgili bir durumdan şüphelenildiğinde akciğer röntgeni de istenir.^1,6 Çocuklarda ilk seçilecek görüntüleme yöntemi ultrasondur.³

İğne ile örnek alma ve lenf bezinin çıkarılması

Bundan sonraki basamakta ultrason eşliğinde iğne biyopsisi yapılır: örnek, açık ameliyat yerine öncelikle ince iğne ile, bazen de kalın iğne ile alınır. Kalın iğne ile örnek, lokal anestezi iğnesinden sonra alınır; işlem yaklaşık 20–⁠30 dakika sürer ve sonrasında eve gidebilirsiniz. Komplikasyon seyrektir, en sık morarma ve kanama görülür; sonucun gelmesi çoğunlukla bir iki hafta sürer.^1,5

İnce iğne ile alınan örnek lenf bezinin iç yapısını (mimarisini) gösteremez; lenfoma gibi hastalıklarda güvenilirliği konusunda kaygılar vardır.⁴ Örnek yeterli bilgi vermezse yinelenmesi gerekebilir. Bazı hastalarda ise tanıyı koyabilmek için lenf bezinin tamamının ameliyathanede, lokal ya da genel anestezi altında çıkarılması gerekir.^1,5

Çocuklarda ve erişkinlerde en sık nedenler nelerdir?

Çocuklarda büyümüş lenf bezlerinin çoğu iyi huyludur ya da enfeksiyona, en sık da kısa sürede kendiliğinden geçen viral bir hastalığa bağlıdır; başka yönden sağlıklı çocukların yaklaşık yarısında herhangi bir anda elle hissedilebilen lenf bezleri bulunur.⁴

Genel olarak büyümüş lenf bezi hastaların çoğunda iyi huyludur ve kendiliğinden geçer; baş ve boyun bölgesinde enfeksiyon sık rastlanan bir nedendir. Birinci basamakta kötü huylu bir hastalık olguların yüzde 1,1’inde, 40 yaşın üzerindekilerde ise yaklaşık yüzde 4’ünde saptanır.^3,4

Erişkinde boyunda kalıcı olan bir şişlik ise farklıdır: çoğu tümördür ve şişlik bir baş-boyun kanserinin, lenfomanın, tiroid ya da tükürük bezi kanserinin ilk ya da tek belirtisi olabilir.¹

Tedavi, neden bulunduktan sonra ona yönelik olarak yapılır. Bakteriyel bir enfeksiyon antibiyotikle tedavi edilir; virüse bağlı büyüme ise çoğunlukla izlemle geriler.⁶