Tükürük bezi neden şişer?

Pek çok farklı sorun, tükürük bezlerinin işlevini bozarak ya da kanalları tıkayarak tükürüğün boşalmasını engeller; biriken tükürük bezin şişmesine yol açar.

Sık görülen nedenler

Tükürük bezini şişiren başlıca nedenler şunlardır:

Tükürük bezi şişmesinin en sık görülen nedenlerinden biri tükürük bezi taşlarıdır. Bu taşlar aslında kristalleşmiş tükürük birikintileridir ve bazen tükürük akışını engelleyerek bezin şişmesine neden olabilir. Taşlar en sık çene altı tükürük bezini (submandibular bez) tutar.^1,2,3

Çeşitli virüs ve bakterilerin yol açtığı enfeksiyonlar da tükürük bezinin şişmesine sebep olabilir. Bu enfeksiyonların en yaygın bilinen örneği kabakulaktır.^1,2

İyi ya da kötü huylu tümörler de tükürük bezinde şişmeye sebep olabilir. Tükürük bezi tümörlerinin çoğu parotis bezinde görülür ve büyük bölümü iyi huyludur.^1,4

Doğumsal ya da enfeksiyon ve travma sonrası gelişen kistler de tükürük bezlerinde şişmelere sebep olabilir.¹

Bağışıklık sisteminin vücudun kendi dokularına saldırdığı Sjögren sendromu gibi otoimmün hastalıklar da tükürük bezinde şişmeye yol açabilir.¹

Şişlikler birbirinden nasıl ayrılır?

Belirtiler nedene göre değişir:

• Taş: etkilenen bezde ağrılı bir şişlik; ağrı ve şişlik en çok yemek yerken ya da bir şey içerken ortaya çıkar.^1,3
• Bakteriyel enfeksiyon: dokunmakla hassas, ağrılı bir şişlik, bazen ağza kötü bir tat veren irin akıntısı ve ağır durumlarda ateş ve titreme.^1,5
• Kabakulak gibi viral enfeksiyon: sıklıkla ateş, baş ağrısı, kas ağrıları ve iştahsızlıkla başlar; ardından parotis bezleri, çoğunlukla yüzün iki yanında birden şişer.¹
• Tümör: sert, yavaş büyüyen ve çoğunlukla ağrı yapmayan bir şişlik.^1,6
• Kist: ağrı yapmayan bir şişlik.¹
• Sjögren sendromu: bezlerdeki şişliğe göz kuruluğu ve ağız kuruluğu eşlik eder.¹

Ağrı, hızlı büyüme, şişliğin çevre dokuya yapışık olması ve bir sinirin etkilendiğini gösteren belirtiler kötü huylu bir tümörü düşündürür. Bununla birlikte kötü huylu tümörlerin üçte biri sessiz seyreder ve muayenede iyi huylu kitlelerden ayırt edilemeyebilir; bu nedenle tanı, görüntülemeye ve doku örneğine de dayanır.⁴

Nedeni nasıl bulunur?

Nedeni tespit etmek için mutlaka bir kulak burun boğaz muayenesi ve ardından da sebebe yönelik tetkiklerin yapılması gerekir. Hekim yakınmalarınızı sorar, ağız içi de dahil olmak üzere baş ve boynu muayene eder; taş bazen dil altında elle hissedilebilir.^1,3

Taşı doğrulamak, enfeksiyon düşünüldüğünde apse olup olmadığına bakmak ve bir kitle bulunduğunu doğrulamak için ultrason, bilgisayarlı tomografi (BT) ya da manyetik rezonans (MR) görüntüleme kullanılır.^3,5,6

Şişlik bir tümör olabilecekse iğne ile örnek alınır. Birleşik Krallık kılavuzu, ultrason eşliğinde ince iğne ile örnek alınmasını tüm tükürük bezi tümörlerinde önerir; bu yöntem başlıca tanı aracıdır ve vakaların yüzde 90’ında kötü huylu hastalığı iyi huyludan ayırt edebilir.⁴

Nedene göre ne yapılır?

Tükürük bezindeki şişmenin tedavisi de nedenine bağlı olarak değişir.

• Taş: amaç taşı çıkarmaktır. Evde yapılabilecekler, bol su içmek ve tükürüğü artırmak için şekersiz limonlu pastil emmektir; küçük taşlar bazen kendiliğinden atılır. Hekim taşı kanaldan dışarı itebilir; bazı durumlarda taş, kanala sokulan çok ince aletlerle (siyalendoskopi) ya da ameliyatla çıkarılır.^1,3
• Enfeksiyon: bakteriyel enfeksiyon antibiyotikle tedavi edilir, apse oluşmuşsa boşaltılır. Antibiyotikler virüslere etki etmez; viral enfeksiyonlar hemen her zaman kendiliğinden geçer ve tedavi yakınmaları hafifletmeye yöneliktir.^1,5
• Tümör: çoğunlukla etkilenen bez ameliyatla çıkarılır. Tümör iyi huyluysa başka bir tedaviye gerek olmaz; kanserse radyasyon tedavisi ya da daha geniş bir ameliyat gerekebilir.⁶
• Kist: küçük bir kist tedavisiz, kendiliğinden boşalabilir; daha büyük kistler ameliyatla çıkarılabilir.¹

Ne zaman hekime başvurmalısınız?

Şu durumlarda hekime başvurun:

• Ağız içinde, çene altında ya da boyunda iki üç haftada geçmeyen ya da büyüyen bir şişlik⁶
• Yemek yerken ya da çiğnerken ağrı⁶
• Yüzde geçmeyen uyuşma, güçsüzlük ya da ağrı⁷

Şişlik ağrılı, kızarık ya da hassassa, ateş ve titremeyle birlikteyse ya da ağzınızı açmanızı, konuşmanızı, çiğnemenizi ya da yutmanızı güçleştiriyorsa hemen hekime başvurun. Tükürük bezi enfeksiyonu sırasında yüksek ateş, nefes almada ya da yutmada güçlük olursa vakit kaybetmeden tıbbi yardım alın.^1,5