Yutak (Farenks) Kanseri

Yutak (farenks), burun boşluğunun arkasından başlayıp yemek borusuna (özofagus) kadar uzanan, kaslarla çevrili ve mukoza ile döşeli bir geçittir. Solunum yolu ile sindirim yolunun ortak kullandığı bu bölgede gelişen kanserlere yutak kanseri denir. Tümörün yerleştiği bölüme göre belirtiler ve tedavi yaklaşımı farklılık gösterir.

Yutak kanseri nedir?

Yutak kanserlerinin büyük çoğunluğu, yutağın iç yüzeyini döşeyen yassı hücrelerden köken alır; bu tümörlere yassı hücreli karsinom (skuamöz hücreli karsinom) adı verilir. Daha seyrek olarak lenf dokusundan ya da küçük tükürük bezlerinden kaynaklanan tümörler de görülebilir. Yutak üç bölüme ayrılır ve kanser bu bölümlerin her birinde gelişebilir:

• Nazofarenks: Burun boşluğunun hemen arkasındaki üst bölüm.
• Orofarenks: Ağzın arkasında yer alan; bademcikleri, dil kökünü, yumuşak damağı ve yutağın arka duvarını içeren orta bölüm.
• Hipofarenks: Gırtlağın (larenks) arkasında ve yanlarında yer alan, yemek borusuna açılan alt bölüm.

Risk etkenleri

Uzun süreli tütün ve alkol kullanımı, özellikle birlikte olduğunda, en iyi bilinen risk etkenleridir. Orofarenks kanserlerinin bir kısmı insan papilloma virüsü (HPV) ile ilişkilidir; nazofarenks kanserlerinde ise Epstein-Barr virüsü ve ailesel yatkınlık öne çıkar. Beslenme alışkanlıkları, uzun süreli reflü ve bazı mesleki maruziyetler de katkıda bulunabilir. Bu etkenlerin varlığı kanser gelişeceği anlamına gelmez; yalnızca olasılığı artırır.

Belirtiler

Yutak kanseri başlangıçta sessiz seyredebilir ya da sıradan bir boğaz enfeksiyonunu andıran hafif yakınmalara yol açabilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Geçmeyen boğaz ağrısı ya da boğazda takılma hissi
• Yutma güçlüğü veya yutarken ağrı
• Aynı tarafta sürekli kulak ağrısı
• Ses değişikliği ya da boğuk ses
• Boyunda ağrısız bir şişlik
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Nazofarenks tümörlerinde burun tıkanıklığı, kanlı burun akıntısı ya da tek taraflı işitme azalması

Tanı

Değerlendirme, ayrıntılı bir öykü ve kulak burun boğaz muayenesi ile başlar. Yutağın alt bölümleri ağızdan doğrudan görülemediği için ince ve esnek bir kamera (endoskop) ile inceleme yapılır. Şüpheli bir alan görüldüğünde kesin tanı için küçük bir doku örneği (biyopsi) alınır. Tümörün yaygınlığını ve boyun lenf bezlerinin durumunu belirlemek amacıyla bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans ya da PET görüntülemesi gibi yöntemlere başvurulur. Bu bilgiler bir araya getirilerek hastalığın evresi (evre I–IV) belirlenir.

Tedavi

Tedavi planı; tümörün yerine, evresine, genel sağlık durumunuza ve yutma ile konuşma işlevlerinin korunma olasılığına göre yapılır. Başlıca seçenekler cerrahi, radyoterapi ve kemoterapidir; bunlar tek başına ya da birlikte uygulanabilir. Erken evre tümörlerde tek bir yöntem yeterli olabilirken, daha ileri evrelerde birden fazla yöntemin birleştirilmesi gerekebilir. Karar, farklı uzmanlık alanlarından hekimlerin katıldığı bir tümör kurulunda birlikte alınır.

Ne zaman hekime başvurmalısınız?

Birkaç haftadan uzun süren boğaz ağrısı, yutma güçlüğü, tek taraflı kulak ağrısı, ses değişikliği ya da boyunda büyüyen bir şişlik fark ettiğinizde bir kulak burun boğaz hekimine başvurmanız önerilir. Bu yakınmaların çoğu iyi huylu nedenlere bağlıdır; ancak erken değerlendirme, olası bir tümörün küçükken yakalanmasını sağlar.