Orofarenks, ağız boşluğunun hemen arkasında yer alan yutak (farenks) bölümüdür; bademcikleri, dil kökünü, yumuşak damağı ve yutağın arka duvarını içerir. Bu bölgede gelişen kanserlere orofarenks kanseri denir. Son yıllarda bu tümörlerin bir bölümünün insan papilloma virüsü (HPV) ile ilişkili olduğu anlaşılmış ve bu durum tanı ile tedavi yaklaşımını etkilemiştir.
Orofarenks kanseri nedir?
Orofarenks kanserlerinin büyük çoğunluğu, bölgeyi döşeyen yassı hücrelerden kaynaklanan yassı hücreli karsinomdur. Tümör en sık bademcik ve dil kökünde gelişir; yumuşak damak ve yutak arka duvarı daha seyrek tutulur. Orofarenks kanserleri genel olarak iki grupta ele alınır:
- HPV ile ilişkili tümörler: Daha genç yaşlarda ve tütün kullanmayan kişilerde de görülebilir. Çoğu zaman ilk belirti boyunda ağrısız bir şişliktir; bu tümörler tedaviye genellikle iyi yanıt verir.
- HPV ile ilişkisiz tümörler: Genellikle uzun süreli tütün ve alkol kullanımı ile bağlantılıdır ve daha ileri yaşlarda ortaya çıkar.
Belirtiler
- Uzun süren, tek taraflı boğaz ağrısı
- Yutma sırasında ağrı ya da takılma hissi
- Aynı taraftaki kulağa yayılan ağrı
- Bademcikte tek taraflı büyüme ya da yara
- Boyunda ağrısız, giderek büyüyen şişlik
- Ağızdan gelen kötü koku ya da tükürükte kan
- Konuşmada boğumlu, “ağızda sıcak patates varmış” gibi bir ses
Tanı
Muayenede ağız içi ve bademcikler doğrudan incelenir; dil kökü ve yutağın alt kısımları esnek bir endoskopla değerlendirilir. Şüpheli dokudan biyopsi alınır ve örnek, HPV ilişkisini gösteren belirteçler açısından da incelenir; bu sonuç tedavinin planlanmasında belirleyicidir. Boyunda şişlik varsa ultrason eşliğinde ince iğne ile örnekleme yapılabilir. Tümörün yaygınlığı bilgisayarlı tomografi, manyetik rezonans ya da PET görüntülemesi ile belirlenir ve evre (evre I–IV) saptanır.
Tedavi
Tedavide amaç, tümörü tümüyle ortadan kaldırırken yutma ve konuşma işlevlerini olabildiğince korumaktır. Erken evre tümörlerde ağız yoluyla yapılan cerrahi (transoral cerrahi) ya da tek başına radyoterapi seçenek olabilir. Daha ileri evrelerde radyoterapi kemoterapi ile birlikte uygulanır ya da cerrahiyi izleyen ek tedavi planlanır. Boyun lenf bezleri tutulmuşsa cerrahi olarak çıkarılır ya da radyoterapi alanına dahil edilir. HPV ile ilişkili tümörlerde tedavi yanıtının daha iyi olması nedeniyle, yan etkileri azaltmaya yönelik yaklaşımlar araştırılmaktadır.
Tedavi sonrasında sizi ne bekler?
Tedavi tamamlandıktan sonra bir süre yutma güçlüğü, ağız kuruluğu ve tat değişiklikleri yaşanabilir. Konuşma ve yutma terapisi, bu işlevlerin toparlanmasına yardımcı olur. Düzenli kontroller, hem iyileşmenin izlenmesi hem de olası bir yinelemenin erken fark edilmesi için gereklidir.
Ne zaman hekime başvurmalısınız?
Birkaç haftadan uzun süren tek taraflı boğaz ağrısı, kulağa vuran ağrı, bademcikte büyüme ya da boyunda şişlik fark ettiğinizde bir kulak burun boğaz hekimine başvurmanız önerilir. Bu yakınmaların çoğu iyi huylu nedenlere bağlıdır; ancak zamanında değerlendirme, olası bir tümörün erken evrede saptanmasını sağlar.
Sık sorulan sorular
HPV ile orofarenks kanseri arasında bir ilişki var mı?
Evet; bazı orofarenks kanserleri insan papilloma virüsü ile ilişkilidir ve bu tümörler tedaviye genellikle daha iyi yanıt verir.
Bademciklerim alınmışsa orofarenks kanseri olabilir mi?
Evet. Bademcik ameliyatı bölgedeki lenf dokusunun tamamını kaldırmaz; dil kökü, yumuşak damak ve yutak arka duvarı da orofarenksin parçasıdır.
Orofarenks kanseri tedavisinden sonra normal yemek yiyebilir miyim?
Çoğu kişi zamanla ağızdan beslenmeye döner. Toparlanma süresi tedavinin kapsamına göre değişir ve yutma terapisi bu süreci kolaylaştırır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararları ancak muayene sonrasında, size özel olarak verilir. Belirtileriniz varsa bir hekime başvurun.