Tükürük Bezi Tümörleri

Tükürük bezi tümörleri, tükürük üreten bezlerde hücrelerin kontrolsüz çoğalmasıyla oluşan kitlelerdir. Büyük çoğunluğu iyi huyludur ve yavaş büyür; ancak bir bölümü kötü huylu olabilir. Bu nedenle tükürük bezi bölgesinde fark edilen her şişliğin bir hekim tarafından değerlendirilmesi önerilir.

Tükürük bezleri ve tümörleri

Üç çift büyük tükürük bezi vardır: kulak önü tükürük bezi (parotis), çene altı tükürük bezi (submandibular bez) ve dil altı tükürük bezi (sublingual bez). Ayrıca dudak, yanak, damak ve yutak mukozasında yüzlerce küçük tükürük bezi bulunur. Tümörler en sık kulak önü bezinde görülür ve bu bezdeki tümörlerin çoğu iyi huyludur. Bez küçüldükçe tümörün kötü huylu olma olasılığı artar; bu nedenle çene altı ve küçük tükürük bezlerindeki kitleler daha dikkatle değerlendirilir.

İyi huylu ve kötü huylu tümörler

• İyi huylu tümörler: En sık görülen tür pleomorfik adenomdur; düzgün sınırlı, yavaş büyüyen bir kitle oluşturur. Uzun yıllar bırakıldığında nadiren kötü huylu dönüşüm gösterebildiği için çıkarılması önerilir. Warthin tümörü de sık görülen, dönüşüm göstermeyen bir başka iyi huylu türdür.
• Kötü huylu tümörler: Mukoepidermoid karsinom, adenoid kistik karsinom ve asinik hücreli karsinom gibi farklı türleri vardır. Davranışları türe ve derecesine göre değişir; bazıları yavaş, bazıları hızlı ilerler.

Belirtiler

• Kulak önünde, çene altında veya ağız içinde ağrısız, yavaş büyüyen şişlik
• Şişliğin hızla büyümesi, sertleşmesi veya çevre dokuya yapışık hissedilmesi
• Ağrı, uyuşukluk veya yüz kaslarında güçsüzlük
• Ağız açmada zorluk ya da yutma güçlüğü

Ağrı, hızlı büyüme ve yüz siniri belirtileri kötü huylu tümörü düşündürebilir; ancak bu belirtiler iyi huylu durumlarda da görülebilir.

Tanı

Değerlendirme baş-boyun muayenesiyle başlar. Ultrasonografi bezin yapısını ve kitlenin özelliklerini gösterir; ince iğne aspirasyon biyopsisi ile alınan hücreler tümörün iyi ya da kötü huylu olduğu hakkında bilgi verir. Derin yerleşimli veya kötü huylu olduğundan şüphelenilen tümörlerde manyetik rezonans (MR) ya da bilgisayarlı tomografi (BT) ile tümörün yayılımı değerlendirilir. Kesin tanı, çıkarılan dokunun patolojik incelemesiyle konur.

Tedavi

Tükürük bezi tümörlerinin temel tedavisi cerrahidir. İyi huylu tümörlerde tümör, çevresinde sağlam bir doku payı ile birlikte çıkarılır; kulak önü bezinde yüz siniri (fasiyal sinir) özenle korunur. Kötü huylu tümörlerde bezin tamamı ve gerektiğinde boyun lenf düğümleri çıkarılır; patoloji sonucuna göre ameliyata radyoterapi eklenebilir. Tedavi planı tümörün türü, derecesi ve yerleşimine göre kişiye özel belirlenir.

Ne zaman hekime başvurmalısınız?

Kulak önünde, çene altında veya ağız içinde birkaç haftadır geçmeyen bir şişlik fark ederseniz, şişlik büyüyor ya da ağrıyorsa, yüzünüzün bir yarısında güçsüzlük ya da uyuşma hissediyorsanız değerlendirme için başvurmanız önerilir. Erken tanı, tedaviyi daha basit ve sonuçlarını daha öngörülebilir kılar.