Brankial yarık kisti, boynun yan tarafında, genellikle çene açısının hemen altında ortaya çıkan doğumsal bir kisttir. Anne karnındaki gelişim sırasında yüz ve boynu oluşturan brankial yarıkların tam olarak kapanmamasından kaynaklanır. Çoğunlukla ergenlik ya da genç erişkinlik döneminde, bir üst solunum yolu enfeksiyonunun ardından şişerek fark edilir.
Brankial yarık kisti nedir?
Gelişimin erken döneminde boyun bölgesinde, balıkların solungaç yarıklarına benzeyen brankial yarıklar bulunur. Normalde bu yarıklar birleşerek kapanır. Bir bölümü açık kalırsa üç farklı yapı oluşabilir:
- Kist: Dışarıya açılmayan, içi sıvı dolu kapalı bir kese.
- Sinüs: Yalnızca cilde ya da yalnızca boğaza açılan kör bir kanal.
- Fistül: Hem cilde hem boğaza açılan, iki ucu açık bir kanal.
Kistlerin büyük bölümü ikinci brankial yarıktan köken alır ve büyük boyun kasının (sternokleidomastoid) ön kenarı boyunca, boynun üst-orta kısmında yerleşir. Daha seyrek olarak kulak önünde ve çevresinde ya da boynun alt kısmında görülen türleri de vardır.
Belirtileri
- Boynun bir yanında yumuşak, hareketli, çoğunlukla ağrısız bir şişlik
- Soğuk algınlığı ya da boğaz enfeksiyonu sırasında şişliğin büyümesi, sonra bir miktar küçülmesi
- İltihaplandığında kızarıklık, hassasiyet ve ağrı
- Sinüs ya da fistül varsa, boyun cildinde küçük bir delikten berrak ya da yapışkan sızıntı
- Büyük kistlerde yutkunma sırasında baskı hissi
Tanı
Muayenede kistin yeri ve kıvamı tipik bulgular verir. Ultrasonografi, şişliğin kist yapısını ve içeriğini gösterir. Kistin derinliğini, boğaza doğru uzanan bir kanalı olup olmadığını ve büyük boyun damarlarıyla ilişkisini görmek için manyetik rezonans (MR) ya da bilgisayarlı tomografi (BT) istenebilir. Erişkinlerde boynun yan tarafındaki kistik bir kitlenin başka nedenlerden ayırt edilmesi için ince iğne aspirasyon biyopsisi yapılması gerekebilir.
Tedavi
Brankial yarık kistleri kendiliğinden kaybolmaz. İltihaplı dönemde önce iltihap tedavi edilir, gerekirse biriken iltihap boşaltılır; ancak bu işlemler geçici rahatlama sağlar. Kalıcı tedavi, kistin ve varsa kanal yolunun bütün olarak cerrahi yolla çıkarılmasıdır. Ameliyat genel anestezi altında, boynun doğal kıvrımlarına uyan bir kesiyle yapılır. Kanal boğaza kadar uzanıyorsa, kalıntının tamamen temizlenmesi için ağız içinden de müdahale gerekebilir. Kist yolu üzerindeki damar ve sinirlerin korunması ameliyatın en önemli aşamasıdır.
Ameliyat sonrasında sizi neler bekler?
Ameliyat sonrasında boyunda hafif ağrı ve şişlik olağandır ve birkaç gün içinde azalır. Çoğu kişi kısa bir gözlem süresinin ardından evine döner; kesi izi, boyun kıvrımına yerleştirildiği için zamanla belirsizleşir. Kist ve kanal bütünüyle çıkarıldığında tekrarlama beklenmez; eksik çıkarılan kalıntılar ise yeniden şişliğe yol açabilir. Bu nedenle ameliyatın iltihapsız, sakin bir dönemde planlanması önemlidir.
Ne zaman hekime başvurmalısınız?
- Boynunuzun yan tarafında birkaç haftadır geçmeyen bir şişlik varsa
- Şişlik enfeksiyonlarla birlikte tekrar tekrar büyüyorsa
- Boyun cildinde sızıntı yapan küçük bir delik fark ettiyseniz
- Şişlik sertleşiyor, hızla büyüyor ya da yutkunmayı güçleştiriyorsa
Sık sorulan sorular
Brankial yarık kisti neden erişkin yaşta ortaya çıkar?
Kist doğumdan itibaren vardır ancak küçük ve sessizdir. Genellikle bir boğaz enfeksiyonu sırasında şişerek fark edilir; bu nedenle çoğu kişi tanıyı ergenlik ya da genç erişkinlik döneminde alır.
Ameliyat olmadan takip edilebilir mi?
Küçük ve şikâyet yaratmayan kistler bir süre izlenebilir; ancak kist kendiliğinden kaybolmaz ve her enfeksiyonda yeniden şişebilir. Kalıcı çözüm cerrahi olarak çıkarılmasıdır.
Ameliyattan sonra kist tekrarlar mı?
Kist ve kanal yolu bütün olarak çıkarıldığında tekrarlama beklenmez. Tekrarlama genellikle eksik çıkarılan kalıntılardan ya da iltihaplı dönemde yapılan ameliyatlardan kaynaklanır.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararları ancak muayene sonrasında, size özel olarak verilir. Belirtileriniz varsa bir hekime başvurun.