Çene altı tükürük bezi (submandibular bez), alt çene kemiğinin altında, boynun üst kısmında yer alan ve tükürüğün önemli bir bölümünü üreten bezdir. Bu bezde gelişen tümörler kulak önü bezine göre daha seyrektir; ancak kötü huylu olma olasılığı biraz daha yüksek olduğundan çene altındaki her kitle dikkatle değerlendirilir. Çene altı şişliklerinin önemli bir kısmı ise tümör değil, tükürük taşı ya da iltihaba bağlıdır.
Çene altı bezi ve komşu yapılar
Bez, ağız tabanına açılan bir kanal (Wharton kanalı) aracılığıyla tükürüğü ağza boşaltır. Çevresinde alt dudağın hareketini sağlayan yüz siniri dalı (marjinal mandibular dal), dilin hissini ve hareketini sağlayan sinirler ile boyun lenf düğümleri bulunur. Tedavi planlanırken bu yapıların korunması esastır.
Belirtiler
- Çene altında ağrısız, yavaş büyüyen, sert bir şişlik
- Şişliğin yemek sırasında büyüyüp sonra küçülmesi (bu daha çok tükürük taşını düşündürür)
- Ağrı, ciltte kızarıklık ya da ağız içine doğru itilen bir kitle hissi
- Dilde uyuşma, dil hareketlerinde güçlük ya da alt dudakta güçsüzlük
Yemekle ilişkili, gelip giden şişlikler genellikle kanal tıkanıklığına bağlıdır. Sürekli var olan ve yavaş büyüyen bir kitle ise tümör açısından değerlendirilmelidir.
Tanı
Muayenede kitle hem boyundan hem de ağız içinden iki elle değerlendirilir. Ultrasonografi kitlenin bez içinde mi yoksa komşu bir lenf düğümünde mi olduğunu ve taş bulunup bulunmadığını gösterir. İnce iğne aspirasyon biyopsisi tümörün niteliği hakkında ön bilgi sağlar. Kötü huylu tümör şüphesinde ya da kitle büyük olduğunda manyetik rezonans (MR) veya bilgisayarlı tomografi (BT) ile yayılım değerlendirilir.
Tedavi
Çene altı bezi tümörlerinde tedavi, bezin tümörle birlikte bütün olarak çıkarılmasıdır (submandibular bez eksizyonu). Kesi, çene kenarının birkaç parmak altında, boyun kıvrımına uyacak şekilde yapılır; alt dudağa giden sinir dalı ve dil sinirleri korunur. Kötü huylu tümörlerde bezle birlikte çevre lenf düğümleri de çıkarılabilir; patoloji sonucuna göre ameliyata radyoterapi eklenebilir.
Ameliyat sonrası
Çoğu kişi ameliyattan kısa süre sonra normal beslenmeye döner. Alt dudak köşesinde geçici bir güçsüzlük, çene altında uyuşukluk ve hafif şişlik görülebilir; bunlar genellikle haftalar içinde geriler. Kalan tükürük bezleri işlevi üstlendiği için belirgin ağız kuruluğu beklenmez. Yara izi zamanla solar ve boyun kıvrımına karışır.
Ne zaman hekime başvurmalısınız?
Çene altında birkaç haftadır geçmeyen bir şişlik, büyüyen ya da sertleşen bir kitle, dilde uyuşma ya da dudakta güçsüzlük fark ederseniz değerlendirme için başvurmanız önerilir.
Sık sorulan sorular
Çene altındaki her şişlik tümör müdür?
Hayır. Çene altı şişliklerinin önemli bir bölümü tükürük taşı, kanal tıkanıklığı ya da lenf düğümü büyümesine bağlıdır; ayrım muayene ve ultrasonografi ile yapılır.
Çene altı bezi alınınca ağız kurur mu?
Diğer tükürük bezleri çalışmaya devam ettiği için tek bir bezin alınması genellikle fark edilir bir ağız kuruluğuna yol açmaz.
Ameliyat izi belli olur mu?
Kesi boyun kıvrımına uyacak şekilde yapılır; iz aylar içinde solar ve çoğunlukla dikkat çekmez.
Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi kararları ancak muayene sonrasında, size özel olarak verilir. Belirtileriniz varsa bir hekime başvurun.